Het noodpakket

We zijn tegenwoordig beter voorbereid op dingen die we liever niet bespreken. We hebben een noodpakket. Daar zitten water en batterijen in en een radio, waarvan we vergeten waren hoe die werkte.

Tegelijkertijd lijken we minder goed voorbereid op mensen.

Het maatschappelijk klimaat verhardt. Politici en opiniemakers spreken graag in categorieën. Dat praat namelijk lekker overzichtelijk. De migrant. De verwarde persoon. De uitkeringsgerechtigde. Het zijn bijna opbergdozen. Handig, totdat blijkt dat er mensen in zitten.

Juist voor mensen die leven met psychische, sociale of economische problemen wordt de weg naar zorg ondertussen ingewikkelder. Niet zozeer omdat iemand zegt: “U mag er niet in”, maar door een ingenieus systeem van loketten, voorwaarden, digitale formulieren en wachtlijsten. De moderne variant van een slotgracht.

En dan zijn er nog twee tamelijk grote kwesties: oorlog en klimaatverandering. Die houden zich helaas niet aan onze beleidsdoelen. Ze zullen ertoe leiden dat mensen en microorganismen zowel binnen Europa als daarbuiten veiligheid en een bestaan zoeken. Of in Nederland. Dit brengt veranderingen met zich mee in epidemiologische patronen.  Nu heeft Nederland toevallig zulke lage niveaus van tuberculose, West Nile, en diverse andere infectieziekten dat verandering in dit geval meestal een toename betekent. 

Overigens geldt het omgekeerde ook. Mochten wij ooit zelf ons koffertje moeten pakken, dan vluchten we naar gebieden waar infectieziekten die wij bijna vergeten zijn, veel meer voorkomen.. “Tbc” wordt dan plotseling niet meer iets uit een oud boek, maar iets waar je vriendin over appt.

Misschien moeten we weer leren denken in termen van veerkracht. Niet alleen individuele zelfredzaamheid, maar georganiseerde zelfredzaamheid: gemeenschappen die weten wat ze kunnen doen en systemen die een plotselinge toename van werk aankunnen.

Daarvoor hebben we scenario’s nodig. Roterende buffervoorraden. Voldoende getrainde mensen. Slimme diagnostiek, techniek en AI. Maar vooral een systeem dat nieuwe oplossingen daadwerkelijk kan opnemen. Innovatie die na een pilot weer in een digitale la verdwijnt, is uiteindelijk vooral archivering.

Daarnaast hebben we lokale netwerken nodig: mensen en organisaties die elkaar kennen vóórdat het misgaat en die zorg lokaal kunnen voortzetten of uitbreiden als dat nodig is.

Het aardige is dat zo’n netwerk niet hoeft te wachten op de ‘Grote Ramp’.

Misschien merken we op deze manier – gewoon nog in vredestijd - ineens dat kwetsbare mensen gemakkelijker kunnen worden bereikt. Dat buren elkaar weer weten te vinden. Dat zorg iets minder een loket en weer meer iets van een gemeenschap wordt.

Dan blijkt ons noodpakket onverwacht iets te bevatten wat niet eens op het lijstje stond: elkaar.