Multiresistente tuberculose (MDR-tbc)
Resistentie bij tuberculose: een groeiend probleem
De komst van XDR-tbc
Overlap met hiv: een rampscenario
De aanpak
Resistentie bij tuberculose: een groeiend probleem
In grote delen van de wereld is de groei van multiresistente tuberculose (MDR-tbc) een serieuze bedreiging voor de volksgezondheid. Jaarlijks ontwikkelen wereldwijd bijna een half miljoen mensen multiresistente tuberculose.
Bij MDR-tbc is de ziekteverwekker ongevoelig voor de twee krachtigste medicijnen tegen tbc. Wie een besmettelijke vorm van de ziekte heeft kan deze resistente tuberculose op anderen overdragen.
MDR-tbc ontstaat vooral in landen waar de gezondheidsdiensten zich niet houden aan de afgesproken internationale richtlijnen voor de aanpak van tuberculose.
Een slecht functionerend tbc-bestrijdingsprogramma is de belangrijkste oorzaak van MDR-tbc, bijvoorbeeld als er sprake is van:
- een onvolledige of onzorgvuldige behandeling van tuberculose;
- het gebruik van slechte kwaliteit medicijnen;
- onderbreking van de medicijnentoevoer;
- ontoereikende laboratoriumcapaciteit
- slecht toezicht op het innemen van de juiste combinatie van medicijnen.
Hoewel niet alle landen in dezelfde mate getroffen worden, komt MDR-tbc in alle continenten voor. De omvang van MDR-tbc in een land is echter niet altijd bekend.
Overal waar de tbc-bestrijding wordt verwaarloosd, kan MDR-tbc hard en onverwacht toeslaan. Zelfs in landen met doorgaans weinig tuberculose. Alleen wanneer de dagelijkse praktijk van tbc-bestrijding goed geregeld is, kan de wereldwijde groei en verspreiding van resistente tuberculose worden tegengehouden.
Voor de behandeling van mensen met MDR-tbc zijn dure ‘tweedelijns’ medicijnen vereist. Deze medicijnen zijn minder effectief, hebben soms vervelende bijwerkingen en zijn vaak maar beperkt voorradig. Maar ze zijn het enige beschikbare middel voor de genezing van MDR-tbc.
De medicijnen tegen MDR-tbc moeten dan ook met veel zorg en nauwkeurigheid worden verstrekt. Gebeurt dat niet, dan kunnen nog ernstiger vormen van resistente tuberculose ontstaan.
De komst van XDR-tbc
De jongste bedreiging is de opkomst van een ‘extensief-resistente’ tuberculose, ook wel XDR-tbc genoemd. XDR-tbc is een uiterst gevaarlijke variant van tuberculose.
De XDR-tbc-bacterie is resistent tegen tenminste twee van de meest effectieve medicijnen die bij de behandeling van MDR-tbc worden gebruikt.
XDR-tbc is het gevolg van ondeskundig en onverantwoord medicijngebruik en gebrekkig toezicht daarop.
In alle continenten zijn gevallen van XDR-tbc gerapporteerd.
Overlap met hiv: een rampscenario
Maar er dreigt nóg een ramp: een epidemie van MDR-tbc in landen waar er overlap is tussen tuberculose en hiv-infectie.
Mensen die zowel met tuberculose als met hiv geïnfecteerd zijn, lopen veel meer risico om de ziekte tuberculose – in welke vorm dan ook – te krijgen, omdat hun afweersysteem verzwakt is.
Sinds in 2006 in Zuid-Afrika XDR-tbc uitbrak onder bevolkingsgroepen waar veel hiv/aids heerst, zit de schrik er goed in. In combinatie met hiv/aids leidt XDR-tbc vaak snel tot de dood.
Ook mensen zónder hiv infectie zijn zeer moeilijk te genezen als ze door XDR-tbc worden getroffen. De ontwikkeling en verspreiding van XDR-tbc is dus een bedreiging voor de gehele bevolking.
De aanpak
Een goede behandeling van zowel medicijngevoelige als medicijnresistente tuberculose is de beste manier om de verdere opkomst van medicijnresistentie terug te dringen. De aanpak van MDR-tbc of XDR-tbc is, zeker wanneer iemand hier aan lijdt in combinatie met hiv/aids, zeer gecompliceerd. Het vraagt om langdurige deskundige begeleiding, hoge kwaliteit laboratoria en beschikbaarheid van de juiste medicijnen.
En dit is waar KNCV Tuberculosefonds een belangrijke bijdrage aan levert. In 2009 was KNCV Tuberculosefonds in meer dan 40 landen actief. In 25 landen werkte KNCV Tuberculosefonds aan de opzet en uitvoering van programma’s tegen MDR-tbc en XDR-tbc. KNCV Tuberculosefonds is betrokken bij 73 procent van alle tbc-patienten die wereldwijd worden getest op hiv.
Meer informatie, ook over wat KNCV Tuberculosefonds doet tegen resistente vormen van tbc en aan tbc in combinatie met hiv/aids, is te lezen in onze factsheets.
Meer weten over het werk van KNCV Tuberculosefonds? Lees ons Jaarverslag.